Nazywając nowotwory, onkolodzy zawsze stawiali na proste i pragmatyczne podejście. Dlatego rak jajnika powstaje i rozwija się w jajniku. Choć w przypływie okrutnej oryginalności, często zaczyna się w pobliskich strukturach połączonych z jajnikiem, takich jak jajowody.
Jajnik jest organem łączącym różne tkanki i funkcje, dlatego w obrębie tego nowotworu grupuje się dużą liczbę różnych guzów, podzielonych na trzy typy: raka epitelialnego (nabłonkowego), guzy z komórek rozrodczych oraz guzy z komórek zrębu.
Jednak te trzy typy nie wierzą w równe szanse: 90-95% wszystkich przypadków to rak nabłonkowy jajnika. Występuje on w komórkach pokrywających zewnętrzną część jajnika.
Podobnie jak w przypadku większości nowotworów, jego częstotliwość wzrasta w krajach rozwiniętych. U kobiet jest to szósty najczęstszy nowotwór, po raku piersi, jelit, płuc, macicy i chłoniakach. Co ciekawe, mimo że występuje rzadziej niż rak macicy, cechuje się wyższą śmiertelnością.
Obliczono, że wzrost zachorowalności w latach 1990–2017 wyniósł 84,2%. W ciągu niespełna 30 lat jego występowanie niemal się podwoiło.
Jest czwartą przyczyną zgonów z powodu nowotworów u kobiet w Stanach Zjednoczonych i pierwszą z powodu nowotworów ginekologicznych w świecie zachodnim. Szacuje się, że jedna na 78 kobiet na świecie zachoruje na raka jajnika w którymś momencie swojego życia.
W 2015 roku na całym świecie patologia ta dotknęła 1,2 miliona kobiet i spowodowała w tym samym roku 161 100 zgonów.
Wynika to z faktu, że jest on trudny do zdiagnozowania, co sprawia, że w momencie wykrycia znajduje się już w zaawansowanym stadium. Również jego śmiertelność koreluje z wiekiem pacjentki – im starsza osoba, tym poważniejszy przebieg choroby. Średni wiek pojawienia się schorzenia to 50–59 lat. Jednak większość diagnoz stawia się po 60. roku życia.
Większość przypadków raka jajnika występuje po menopauzie.
Cichy chłopak jest niebezpieczny
Do tego musimy dodać, że jest to patologia, w której wczesne rokowania niemal nie poprawiły się w ostatnich latach. Jest to choroba dająca niewiele objawów. Pozwala jej to osiągnąć zaawansowane stadium bez wiedzy kobiety. Tylko 30% przypadków wykrywanych jest w stadium początkowym.
Pierwszym objawem, który zazwyczaj się zauważa, jest lekki dyskomfort w dolnej części brzucha. Może to być zarówno rak jajnika, jak i gazy. Jeśli z czasem ból narasta i pojawia się utrata wagi oraz anemia, gazy możemy wykluczyć. Objawy te mogą przeciągać się miesiącami, zanim zostanie postawiona właściwa diagnoza.
Poważniejsze objawy fizyczne, które pomagają odróżnić go od innych chorób, pojawiają się, gdy występują przerzuty lub gdy guz osiągnął takie rozmiary, że powoduje ból poprzez ucisk na inne organy w regionie brzucha i miednicy.
Ponieważ jajnik wydziela żeńskie hormony, w niektórych przypadkach produkcja hormonalna wzrasta, co może pomóc w szybszej i skuteczniejszej diagnozie.
Niestety nie istnieje żadne wiarygodne badanie gwarantujące wykrycie choroby. Podobnie jak w przypadku endometriozy (zobacz nasz blog), powszechne jest stosowanie laparoskopii w celu potwierdzenia i określenia stadium patologii.
Podczas wykonywania laparoskopii lub operacji wykorzystuje się okazję do przeprowadzenia biopsji tkanki nowotworowej.
Aby sprawdzić obecność raka, mierzy się również różne markery nowotworowe, takie jak CA 125 – glikoproteinę produkowaną w różnych nabłonkach. Choć nie jest to idealny marker nowotworowy, to po potwierdzeniu choroby jest on przydatny do kontrolowania odpowiedzi na leczenie i jako czynnik rokowniczy.
W przypadku mas w przydatkach (masy tkankowe w pobliżu macicy, które mogą, ale nie muszą być nowotworami złośliwymi) do ich rozpoznania stosuje się ultrasonografię dopochwową.
Po potwierdzeniu nowotworu leczenie różni się w zależności od rozmiaru i położenia guza, tego, czy zdołał on zająć inne tkanki oraz od kondycji fizycznej pacjentki. Najczęstszymi metodami leczenia są chirurgia, chemioterapia i terapia biologiczna.
Kiedy nowotwór „wyjeżdża na wycieczkę” i atakuje inne rejony organizmu, zazwyczaj rozprzestrzenia się do jamy brzusznej, węzłów chłonnych, płuc (z jakiegoś powodu nowotwory uwielbiają dawać przerzuty do płuc) oraz wątroby.
Najbardziej charakterystycznym czynnikiem ryzyka tego raka jest czas, jaki kobieta spędza na owulacji. Zatem każdy czynnik zwiększający liczbę cykli owulacyjnych, których doświadcza osoba, automatycznie zwiększa ryzyko rozwoju choroby.
W ten sam sposób wszystko, co hamuje owulację, uważane jest za czynnik ochronny.
Obejmuje to posiadanie dzieci (czego dziecko nie zrobi dla swojej matki) lub stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych. Podczas ciąży kobiety nie mają owulacji, więc liczba cykli owulacyjnych w porównaniu do kobiety bezdzietnej jest mniejsza. W tym przypadku posiadanie dzieci wygrywa z posiadaniem kotów.
Jednym z czynników ryzyka byłoby na przykład stosowanie kuracji stymulujących owulację przeciwko bezpłodności. Ich stosowanie przez rok lub dłużej zwiększa zapadalność. Komórki jajnika kończą ZBYT mocno wystymulowane. Na tej liście znalazłaby się również wczesna pierwsza miesiączka menarche lub późna menopauza.
Obecność torbieli, endometriozy oraz bliskich krewnych, którzy cierpieli na tę chorobę, uważa się za inne czynniki ryzyka.
Genetyka jako czynnik ryzyka
Kiedy choroba wynika z dziedzicznego czynnika genetycznego, nazywana jest rodzinnym lub dziedzicznym rakiem jajnika – szacuje się, że 5–10% przypadków raka jajnika należy do tej grupy. Niektórzy autorzy zalecają stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych jako chemioprofilaktykę u kobiet o wysokim ryzyku dziedzicznym.
Osoby te nie tylko mają większe prawdopodobieństwo rozwoju nowotworu, ale średnio choroba rozwija się u nich 15 lat wcześniej niż u osób bez predyspozycji genetycznych.
Kiedy występują mutacje w genach BRCA1 i BRCA2, dwóch genach ponuro znanych ze swojego powiązania z rakiem piersi, prawdopodobieństwo wzrasta. Jest to uważane za jeden z największych czynników ryzyka dla tego nowotworu, przy czym mutacje w genie BRCA1 są groźniejsze niż w jego „koledze” z numerem 2. Kobiety ze zmienionym genem BRCA1 mają 39% – 44% ryzyka zachorowania na raka jajnika.
Inne geny powiązane z rakiem jajnika to między innymi: NF1, CDK12, CHEK2, RAD51, BRIP1 lub PALB2. Gen TP53 jest kolejnym często występującym, a jego utrata jest wskaźnikiem agresywnego nowotworu. Większość z nich to geny supresorowe nowotworów lub biorące udział w naprawie DNA.
Gen Erβ (receptor estrogenowy beta), mimo że należy do rodziny receptorów estrogenowych, pełni funkcję supresora nowotworowego i stwierdzono jego mutacje w rakach jajnika. Zmiany w tym genie odnotowano również w przypadku raka piersi (zobacz nasz blog) oraz raka prostaty.
Niektóre rodzinne zespoły onkologiczne (zaburzenia dziedziczne zwiększające ryzyko zachorowania na nowotwory) są również powiązane z większym prawdopodobieństwem wystąpienia raka jajnika – są to dziedziczny rak jelita grubego niezwiązany z polipowatością (zespół Lyncha) oraz zespół Peutza-Jeghersa.
Wiesz, co nie wiąże się z większym prawdopodobieństwem zachorowania? Analiza genetyczna od tellmeGen. Pomagamy Ci przygotować się przeciwko rakowi jajnika i jesteśmy tańsi niż posiadanie dzieci.
