Endometrioza: inwazja macicy

„Endometrioza to rozrost tkanki endometrialnej poza macicą, co powoduje problemy takie jak bóle menstruacyjne.

Carlos Manuel Cuesta Zaktualizowano dnia 20 maj 2025

Endometrioza to zaburzenie, w którym tkanka z wnętrza macicy, tkanka endometrialna, rozrasta się. Nie byłoby to koniecznie czymś negatywnym, gdyby nie fakt, że rośnie ona poza macicą, w obszarach organizmu, w których nie powinno jej być. Zazwyczaj pojawia się i wzrasta w jajnikach, jajowodach i tkance wyściełającej miednicę. Nie ogranicza się jednak do tych stref. Może pojawić się w jelitach lub pęcherzu moczowym. Niektóre zarejestrowane przypadki kliniczne obejmują również wątrobę, płuca, nerw kulszowy, serce, trzustkę, mózg… Można by prawie powiedzieć, że jeśli dany narząd istnieje, może w nim wystąpić endometrioza. Szacuje się, że około 10% kobiet w wieku rozrodczym cierpi na endometriozę, co daje 190 milionów osób na całym świecie. W wielu przypadkach znajduje się ona w stanie bezobjawowym i nie jest zdiagnozowana. Jednym z problemów jest to, że jak mówi przysłowie: „możesz wyciągnąć tkankę endometrium z endometrium, ale nie endometrium z tkanki endometrium”. Czy coś w tym stylu, jest wiele przysłów. Okazuje się, że tkanka endometrialna poza endometrium nadal zachowuje się normalnie, tak jakby była w środku. W każdym cyklu menstruacyjnym pogrubia się, krwawi i złuszcza. Ale w swojej nowej lokalizacji nie ma jak wydostać się z organizmu i zostaje uwięziona w środku. Ta oderwana tkanka powoduje podrażnienie i stan zapalny otaczających tkanek. Jeśli się tego nie naprawi i stan ten utrzyma się przewlekle, prowadzi to do powstania tkanki bliznowatej. Jest to choroba o tajemniczych przyczynach, co utrudnia jej zapobieganie i przewidywanie. W zależności od sytuacji istnieje kilka hipotez, które się nie wykluczają:

Ponieważ ludzkie ciało jest równie wspaniałe, co okropne, jedną z opcji jest to, że krew menstruacyjna cofa się jajowodami do jamy miednicy, zamiast zostać wydalona z organizmu. Nazywa się to „miesiączką wsteczną”. Komórki endometrium znajdujące się we krwi mogłyby przylegać do ścian i zachowywać się tak, jakby nadal były w endometrium.
Inna teoria podtrzymuje możliwość, że komórki otrzewnej, udowadniając, że nie ma granic, jeśli się czegoś bardzo chce, są zdolne do przekształcania się w komórki podobne do tych z endometrium, z powodu efektów hormonalnych i/lub układu odpornościowego.
Trzecia teoria głosi, że komórki macierzyste pochodzące ze szpiku kostnego i innych możliwych obszarów mogą rozprzestrzeniać się poprzez krążenie krwi i różnicować się następnie w komórki endometrialne. Ta teoria wyjaśniałaby, dlaczego pewnego dnia budzisz się i masz komórki macicy na drugim końcu ciała.

O ryzyku i genach

Chociaż przyczyny nie są jeszcze zrozumiane, znane są pewne czynniki ryzyka. Endometrioza jest częstsza w przedziale czasowym między pierwszą miesiączką a menopauzą. Podwyższony poziom estrogenów, długie miesiączki lub zaburzenia układu rozrodczego są również powiązane. I oczywiście geny, zawsze geny. Endometrioza jest dziedziczna. Historia rodzinna endometriozy uważana jest za czynnik ryzyka, nie tylko prawdopodobieństwa zachorowania, ale także większej ciężkości choroby. Dlatego możemy powiedzieć, że po części endometrioza jest genetyczna. Ryzyko zmian w DNA komórek endometrium jest stosunkowo wysokie w porównaniu z innymi tkankami organizmu. Jest to jedna z tkanek ludzkiego ciała o największym wzroście i plastyczności, przechodząca w ciągu życia kobiety przez około 400 cykli menstruacyjnych. I egzystuje w środowisku stresu oksydacyjnego, współżyjąc z mikrobiomem (ponieważ w tej strefie ciała oprócz naszych komórek znajdują się mikroorganizmy) oraz ze stanami zapalnymi, powodowanymi często przez same menstruacje. Ta tkanka przeszła przez doświadczenia, przez które nikt nie powinien przechodzić. Okoliczności te zwiększają prawdopodobieństwo zmian genetycznych w komórkach. Niektóre z genów, które uległy zmianie, są wspólne z nowotworami. Jedno z badań wykazało, że gen TP53, bardzo dobrze przebadany supresor nowotworów, został w znacznym stopniu utracony w tkance endometriozy w porównaniu z grupą kontrolną. To samo zaobserwowano w przypadku genu PTEN, innego supresora nowotworów. Sugerowano, że łańcuch mutacji prowadzący do endometriozy podąża podobnymi krokami jak rozwój raka jelita grubego. Wyjaśniałoby to fakt, że chociaż miesiączka wsteczna jest stosunkowo częsta, endometrioza nie występuje zawsze. Konieczne jest, aby komórki miały wcześniej zmienione mechanizmy adhezji i trwałości komórkowej, aby rozwinąć chorobę po przemieszczeniu się wraz z przepływem krwi. Zatem osoby, które mają już wcześniej serię mutacji rodzinnych, endometriozę dziedziczną, są bardziej podatne na rozwój tych komórek, które odmawiają śmierci. Aby wzmocnić tę hipotezę, wiadomo, że istnieje korelacja między endometriozą a niektórymi nowotworami, takimi jak rak jajnika.

Co się dzieje, gdy masz endometrium tam, gdzie nie powinno go być?

Objawy endometriozy obejmują między innymi:

Bolesne miesiączkowanie (dysmenorrhoea): ból związany z krwawieniem miesięcznym. Jak w przypadku większości bólów, jego intensywność jest zazwyczaj skorelowana z ciężkością choroby, choć nie zawsze tak się dzieje. Obok niepłodności uznawane jest za najbardziej charakterystyczny objaw.
Ból podczas stosunków seksualnych. Endometrioza jest najwyraźniej bardzo purytańska i cnotliwa. Utrudni Ci uprawianie seksu.
Obfite miesiączki (hipermenorrhoea): krwawienia menstruacyjne są bardziej obfite pod względem ilości krwi i trwają dłużej. Może wystąpić również krwotok maciczny (metrorrhagia), czyli krwawienie z pochwy poza okresami menstruacyjnymi.
Niepłodność. Jest powodowana przez dwa główne czynniki. Z jednej strony stan zapalny narządów płciowych i aktywność układu odpornościowego, które tworzą negatywne środowisko dla komórki jajowej i jej zapłodnienia. Z drugiej strony zmiany strukturalne narządów rozrodczych. Niekiedy przypadki endometriozy znajdowano u kobiet zgłaszających się do klinik z powodu problemów z niepłodnością.

Metody diagnostyczne są również różnorodne. Wśród nieinwazyjnych wyróżniają się rezonans magnetyczny i ultrasonografia. Bardziej solidną metodą jest laparoskopia. W tej metodzie do wnętrza jamy brzusznej wprowadza się małą kamerę, aby zwizualizować wnętrze. Niestety, do tej pory nie znaleziono żadnego biomarkera, który byłby wiarygodny w diagnostyce tej choroby. Od wystąpienia endometriozy do pojawienia się pierwszych rozpoznawalnych objawów mijają lata. Podejrzewa się, że większość zaczyna się w okresie dojrzewania, przy pierwszych miesiączkach i skokach hormonalnych, a diagnozowana i operowana jest między 24. a 34. rokiem życia, co stanowi przedział wiekowy z największą liczbą pacjentek. Przy tak wielu teoriach pochodzenia i szerokim wachlarzu objawów, ale mało specyficznych, każdy przypadek może prezentować inny profil, co komplikuje diagnozę i wykrywanie. Tytułem przykładu, od 1973 do 2021 roku opracowano 22 różne systemy klasyfikacji. Niestety, chociaż ogólnie jest to choroba łagodna, bez ryzyka dla życia pacjentki (są wyjątki, jak pacjentka, która miała endometriozę W MÓZGU), nie ma na nią lekarstwa. Typowe leczenie to łagodzenie objawów oraz usuwanie zmian poprzez operację lub ablację termiczną. W 1960 roku była to już główna przyczyna operacji u kobiet. Podczas menopauzy w sposób naturalny ciężkość choroby zazwyczaj maleje z powodu spadku poziomu hormonów. Jeśli chcesz sprawdzić, czy Twoja tkanka endometrialna ma genetyczne predyspozycje do bycia poszukiwaczem przygód i podróżowania do innych rejonów ciała, możesz to sprawdzić za pomocą analizy genetycznej Advanced od tellmeGen.