Genetyka w czerniaku

Wydaje się, że w ludzkim ciele nie ma rodzaju komórek, który nie miałby zdolności – w najgorszym przypadku – do rozwinięcia nowotworu. Komórki skóry, zawsze narażone na trudne warunki środowiska zewnętrznego, nie są tu wyjątkiem.

Istnieją różne rodzaje raka skóry, wywoływane przez różne typy komórek, takie jak raki wywodzące się z komórek podstawnych skóry. Najbardziej budzącym strach jest czerniak.

Coś za coś: czerniak jest najniebezpieczniejszym rakiem skóry (jest główną przyczyną zgonów z powodu chorób skóry), ale przynajmniej jest też najrzadszy.

Odpowiedzialne za to komórki to melanocyty. Melanocyty produkują melaninę, pigment nadający kolor naszej skórze i włosom. Jednak ich funkcja nie jest estetyczna, lecz fotoprotekcyjna: zapobieganie mutacjom w DNA spowodowanym promieniowaniem ultrafioletowym światła słonecznego.

Ciekawostka: melanocyty produkują melaninę, ale jej nie magazynują; przesyłają ją do keratynocytów, komórek tworzących naskórek, które pełnią właściwą funkcję ochronną.

Dlatego głównym bodźcem dla aktywności melanocytów jest światło słoneczne. Powoduje ono opaleniznę, pojawienie się piegów i ryzyko czerniaka.

To wyjaśnia, dlaczego czerniaki często występują w miejscach skóry narażonych na światło słoneczne. I dlaczego w ramach profilaktyki czerniaka zaleca się unikanie godzin silnego nasłonecznienia. Jednak nie jest to absolutna reguła. Obszary wewnętrzne, takie jak nozdrza czy gardło, również mogą go rozwinąć.

Czerniaki pojawiające się w miejscach takich jak usta lub odbyt nazywane są czerniakiem błon śluzowych i są uważane za podtyp.

Istnieje nawet czerniak oka, który występuje w oku, ponieważ narząd ten również posiada melanocyty.

Czerniaki skóry klasyfikuje się na cztery główne typy:

• Czerniak szerzący się powierzchownie. Stanowią 70% czerniaków. Pojawiają się jako łagodna zmiana (pieg) i często pozostają stabilne przez pewien czas, zanim wnikną w głąb organizmu i staną się niebezpieczne. To obraz, jaki mamy o klasycznym czerniaku.

• Czerniak guzkowy. Ze wszystkich typów czerniaka, ten jest tym, którego chciałbyś mieć najmniej. Jest najbardziej agresywny, o ciemnym, prawie czarnym odcieniu, łatwo go pomylić ze zwykłym pieprzykiem.

• Czerniak z plamy soczewicowatej. Rośnie na skórze przez pewien czas, zanim stanie się inwazyjny. Jest powszechny u osób starszych, które przez wiele lat były narażone na słońce.

• Czerniak akralny (umiejscowiony na kończynach). Jest najrzadszy, a jego cechą szczególną jest występowanie na podeszwach stóp i dłoniach lub pod paznokciami stóp i rąk.

Gdzie tkwi zagrożenie?

Ale skąd taka panika w przypadku nowotworu, który pojawia się z dala od narządów niezbędnych do życia i w sposób widoczny, co powinno ułatwiać jego wykrycie?

Pierwsze stadium czerniaka spełnia te warunki. Komórki rosną na poziomie naskórka, nie docierając do naczyń krwionośnych znajdujących się głębiej. Na tym etapie chirurgiczne usunięcie obszaru skóry, w którym się znajduje, wystarcza do wyleczenia patologii.

Strach zaczyna się, gdy rosną pionowo, w głąb. Guzy te mają zwykle 1 mm lub więcej grubości i docierając do naczyń krwionośnych i/lub limfatycznych, powodują przerzuty.

W momencie, gdy dotrze do drogi transportowej w organizmie, łagodny czerniak (o ile jeszcze nim był) staje się w pełni złośliwym czerniakiem.

To jest problem. Jest to rak o wysokiej zdolności inwazyjnej. Zdarzały się przypadki, w których lekarze wykrywali przerzuty czerniaka, odkrywając również, że układ odpornościowy danej osoby wyeliminował guz pierwotny, ten oryginalny.

Wynik: czerniak stanowi 4% wszystkich diagnozowanych nowotworów (nie licząc nowotworów skóry niebędących czerniakami) i 1,3% wszystkich zgonów z powodu raka.

Wykryć i usunąć

Głównym sposobem wykrywania czerniaka jest obserwacja dziwnych znamion. Po badaniu wzrokowym, do którego lekarz używa różnych przyrządów powiększających, często wykonuje się biopsję.

Wykonuje się wycięcie podejrzanego obszaru skóry w znieczuleniu miejscowym, aby potwierdzić diagnozę i ocenić powagę sytuacji.

Jeśli wykrycie nastąpiło wcześnie, u większości pacjentów można przeprowadzić chirurgiczne usunięcie, które nie wymaga późniejszej immunoterapii.

W przypadku czerniaków wysokiego ryzyka podejmuje się dodatkowe środki. Środki te to chemioterapia, terapie spersonalizowane przeciwko czerniakowi oraz immunoterapia (która ma na celu wzmocnienie układu odpornościowego pacjenta do walki z rakiem).

Powszechne jest również wykonywanie badań krwi w kierunku czerniaka. Ich celem nie jest jego wykrycie, ale pomoc w monitorowaniu choroby i leczenia, zwłaszcza w formach agresywnych.

Głównym czynnikiem prognostycznym czerniaka jest rozprzestrzenianie się komórek rakowych. W latach 2012-2018 ponad 99% osób zdiagnozowanych przed stwierdzeniem przerzutów żyło 5 lat później. U osób, u których rak był obecny w innych narządach, takich jak wątroba, odsetek ten spadał do 32%.

Inne czynniki to wiek i stan układu odpornościowego.

Genetyka w czerniaku, zostawiliśmy to na koniec

Teraz klasyczne pytanie: czy czerniak jest dziedziczny? Z klasyczną odpowiedzią: czerniaka się nie dziedziczy, ale ryzyko tak. 10% pacjentów z czerniakiem zgłasza posiadanie krewnego, który również cierpiał na tę chorobę.

5% osób, u których rozwinął się czerniak, później ponownie cierpiało na pierwotne czerniaki, co wskazuje na przyczyny genetyczne (zakładamy, że osoby te zachowały najwyższą ostrożność w stosunku do innych czynników ryzyka).

W tym nowotworze dwoma głównymi czynnikami ryzyka są ekspozycja na promieniowanie ultrafioletowe i genetyka.

Na przykład jednym z zaangażowanych jest gen MC1R. Gen ten nie tylko nieznacznie zwiększa ryzyko rozwoju tego typu raka, ale jest też głównym odpowiedzialnym za istnienie osób rudych.

Istnieją inne geny zwiększające ryzyko, takie jak CDK4 i CDKN2A, które są czynnikami ryzyka w wielu innych typach raka. Gen CDKN2A jest prawdopodobnie najlepiej przebadanym w ramach rodzinnych postaci czerniaka.

Jest to jednak rak bardzo niejednorodny. Całkowite ryzyko genetyczne nie wynika tak bardzo z kilku genów o dużej wadze, ale ze zbiegu wielu genów o niskiej wartości ryzyka. Z tego powodu przeprowadzenie genetycznej prognozy ryzyka w przypadku czerniaka jest bardzo skomplikowane.

Co nie przeszkadza w podejmowaniu wysiłków, aby to osiągnąć, jak w przypadku analizy genetycznej tellmeGen.