Piegi, czyli efelidy, to łagodne zmiany plamiste na skórze, powstałe w wyniku zwiększenia ilości pigmentu melaniny w naskórku. Co ciekawe, nie wynika to z faktu, że komórki produkujące melaninę – melanocyty – namnożyły się; ich liczba pozostaje taka sama. Dzieje się tak dlatego, że zaczęły one produkować więcej melaniny.
Drugą ciekawostką jest to, że choć melanocyty produkują melaninę, nie przechowują jej. Syntetyzują ją wewnątrz pęcherzyków, melanosomów, i przesyłają do keratynocytów, które ostatecznie stają się jej nośnikami. Melanina nie służy tylko do zmiany koloru, abyśmy mogli wybrać naszą gamę kolorystyczną; jest ona ważnym protektorem przed promieniowaniem ultrafioletowym.
Właśnie dlatego, że jej funkcją jest ochrona przed promieniowaniem UV, te małe plamki na skórze pojawiają się najczęściej na twarzy, ramionach i górnej części pleców – obszarach, które zazwyczaj są najbardziej wystawione na działanie promieni słonecznych.
Z reguły piegi są łagodne, ale istnieją pewne oznaki, które ostrzegają nas, że pieg wymaga leczenia. Piegi można podzielić na dwa typy, w zależności od ich pochodzenia. Z jednej strony są piegi obecne od urodzenia, zwane znamionami wrodzonymi. Z drugiej strony istnieją piegi pojawiające się w dzieciństwie, okresie dojrzewania lub w dorosłości, które są bardziej powszechne.
Piegi występują najczęściej w dzieciństwie i młodości, a zanikają wraz ze starzeniem się, choć ekspozycja na słońce może spowodować ich ponowne pojawienie się. Często wiążą się one również ze zdolnością danej osoby do produkcji melaniny. Stwierdzono korelację między niską syntezą melaniny u danej osoby a większą obecnością piegów. Można to interpretować w ten sposób, że osoby z dużą liczbą piegów są bardziej wrażliwe na światło słoneczne.
Kiedy geny chcą, abyś miał piegi
Istnieje również komponent genetyczny. W konsekwencji znajdą się osoby, które będą miały piegi i takie, które ich mieć nie będą, mimo że mają bardzo podobną skórę i/lub spędziły tyle samo czasu na słońcu.
Badania łączą obecność genu receptora melanokortyny-1 (MC1R) i jego wariantów z powstawaniem piegów. Nie jest rzadkością, że osoby posiadające specyficzne warianty tego genu wykazują nienaturalną ilość piegów, choć nie musi to występować w każdym przypadku. Gen ten został również powiązany ze zwiększonym ryzykiem rozwoju raka skóry, ponieważ nosiciele genu MC1R mają większą wrażliwość na słońce i regularnie wykazują zmiany w pigmentacji skóry.
A dlaczego osoby rude zazwyczaj mają piegi? Dokładnie tak, przez geny. Osoby rude mają mutacje w genie MC1R. W rzeczywistości gen MC1R jest silniej związany z rudymi włosami niż z samymi piegami.
Dlatego rudoziwi mają większe prawdopodobieństwo posiadania piegów, ponieważ promieniowanie słoneczne wpływa na nich silniej, gdyż feomelanina (substancja chemiczna odpowiedzialna za jaśniejsze kolory włosów) jest fotowrażliwa. Z tego powodu łatwiej ulegają poparzeniom słonecznym i muszą chronić się kremami z silniejszym filtrem ochronnym (SPF).
Dla osób bardziej podatnych na piegi, czyli osób rudych i osób o bardzo jasnej karnacji, ważne jest regularne sprawdzanie piegów i pieprzyków, aby w porę wykryć wszelkie zmiany lub podejrzane nieprawidłowości. W ten sposób, gdyby rozwijał się czerniak (bardzo agresywny rodzaj raka skóry), mógłby zostać wykryty na czas.
Ostatecznym odpowiedzialnym za tak wiele wariantów genu MC1R, przynajmniej w Europie, była selekcja naturalna. Ponieważ geny sugerują, ale selekcja zabija. Melanina ma za zadanie chronić przed promieniowaniem UV, ale na wysokich szerokościach geograficznych, jak północ Europy, silne słońce pełne UV nie jest akurat poważnym problemem. Jednak promieniowanie UV jest niezbędne do syntezy witaminy D. Rezultat końcowy: jasne odcienie skóry, aby absorbować tyle UV, ile tylko się dało. Przez tysiące lat te skóry odzwyczaiły się od opalania i źle znoszą słońce. Ponieważ tam, skąd pochodziły, prawie go nie było.
Czerniak a piegi
Czerniak może być dobrze kontrolowany, jeśli zostanie wykryty na czas i usunięty chirurgicznie. Należy brać pod uwagę znaki, które trzeba obserwować, aby wiedzieć, czy pieg (znamię) wymaga leczenia:
-
Asymetria. Piegi są zazwyczaj zaokrąglone i symetryczne. Jeśli któryś nie ma takiego kształtu, może to być pierwszy sygnał.
-
Brzeg. Ważne jest, aby zwrócić uwagę, czy brzeg jest nieregularny.
-
Kolor. Jeśli zmienia kolor lub występują dwa lub więcej kolorów.
-
Średnica. Jeśli przekracza 6 milimetrów lub rośnie.
-
Odczucia. Jeśli pieg boli, swędzi lub czuć w tym miejscu napięcie i dziwne wrażenie.
-
Wyróżnianie się. Coś tak prostego jak fakt, że pieg różni się wyglądem od pozostałych, może stanowić różnicę między łagodną plamką melaniny a poważnym problemem w przyszłości.
Jednak głównym objawem tego, że pieg jest czerniakiem, jest jego nowe pojawienie się. Około 75% czerniaków powstaje jako nowe ciemne punkty na skórze. Innym powodem do czujności jest występowanie choroby w historii rodziny. Ryzyko jest dziedziczne, jak ma to miejsce w przypadku genetycznego czerniaka rodzinnego. Ponadto istnieją inne rodzaje nowotworów poza czerniakiem, które mogą objawiać się jako plamy na skórze, w tym różne raki podstawnokomórkowe i kolczystokomórkowe.
Nawet jeśli nie jesteś osobą podatną na piegi czy czerniaka, ważne jest zachowanie środków ostrożności, aby zapobiec ich pojawieniu się. Pamiętaj, że opalenizna jest ładna, ale czerwony odcień skóry już nie. Nikt nie lubi spalonych homarów. Wśród zaleceń wyróżniają się:
-
Unikanie słońca w godzinach największego promieniowania, czyli między 12:00 a 16:00.
-
Ochrona najbardziej delikatnych części ciała, takich jak twarz, szyja, klatka piersiowa i górna część pleców za pomocą odzieży lub parasoli.
-
Nakładanie fotoprotektora 30 minut przed ekspozycją na słońce i powtarzanie aplikacji co 2 godziny. Co więcej, należy go używać przez cały rok, a nie tylko latem.
Ważne jest poznanie własnego ciała i genów, aby wiedzieć, jacy jesteśmy i co może nas dotyczyć w większym stopniu. Mimo stosowania środków ostrożności, czasami podatność genetyczna na stany zdrowotne sprzyja pojawianiu się zmian. Regularna obserwacja piegów i konsultacja ze specjalistą w przypadku wykrycia jakiejkolwiek anomalii może pomóc w porę zareagować.
My nie pomożemy Ci odróżnić sympatycznego piega od śmiertelnego nowotworu złośliwego, ale możemy pomóc Ci poznać Twój poziom melaniny lub prawdopodobieństwo bycia rudym dzięki analizie genetycznej od tellmeGen. Bo nie we wszystkim w życiu trzeba być hipochondrykiem.
