Mówiliśmy już, w wersji skróconej, o chorobie Leśniowskiego-Crohna we wpisie na temat nieswoistych chorób zapalnych jelit. Czas na wersję długą.
Choroba Leśniowskiego-Crohna to nieswoiste zapalenie jelit (NZJ), występujące prawie zawsze na odcinku między końcem jelita cienkiego a początkiem jelita grubego. Nie wyklucza to jednak możliwości jej pojawienia się w dowolnym innym obszarze przewodu pokarmowego.
Jest to przewlekła patologia zapalna, charakteryzująca się zmianami w wewnętrznych ścianach przewodu pokarmowego.
Jest to najbardziej znane i najczęstsze NZJ obok wrzodziejącego zapalenia jelita grubego. Szacowano, że w Hiszpanii w 2019 roku obie patologie miały chorobowość na poziomie około 0,39% (osoby z chorobą w określonym momencie). Dane te są niepokojące, ponieważ wykazały znaczny wzrost w stosunku do lat poprzednich.
Inne badania potwierdziły tego typu wyniki. Badanie z 2023 roku w regionie północno-zachodnich Włoch wykazało wzrost rocznych diagnoz choroby Leśniowskiego-Crohna o 169%, porównując okres 2001-2006 z latami 2016-2021.
W 2015 roku w Stanach Zjednoczonych obie choroby z grupy NZJ dotyczyły łącznie 3,1 miliona zdiagnozowanych osób, co stanowi 1,3% dorosłej populacji kraju. Częstość występowania nie jest jednolita na całym świecie, będąc wyższą w Stanach Zjednoczonych i Europie Zachodniej.
Częstość występowania wynika z przyczyn
Jest to bez wątpienia związane z przyczynami choroby. Jakie one są? Cóż, ta część jest skomplikowana, ponieważ… są nieznane. Choć istnieje kilka koncepcji i mamy do czynienia, znów, z chorobą złożoną, w której łączą się genetyka i środowisko.
Wiadomo, że układ odpornościowy zachowuje się podczas choroby nieprawidłowo, będąc głównym odpowiedzialnym za stan zapalny.
Ta nietypowa aktywność jest często inicjowana przez zaburzenia mikrobioty jelitowej (populacje bakterii zamieszkujące wnętrze naszego przewodu pokarmowego) i/lub uszkodzenia błony śluzowej jelit.
Problem polega na tym, że istnieje wiele sposobów na wywołanie dysbiozy, jak nazywa się brak równowagi normalnej mikrobioty jelitowej u danej osoby. Od infekcji salmonellą po wysokie spożycie doustnych antybiotyków – każda przyczyna dysbiozy może zapoczątkować chorobę Leśniowskiego-Crohna.
Ze względu na charakterystykę choroby podejrzewa się, że dieta ma swój udział. W tej kwestii toczy się debata, z pewnym konsensusem, że diety bogate w tłuszcze zwiększają ryzyko.
Co ciekawe, najlepiej udowodnionym środowiskowym czynnikiem ryzyka tej patologii nie jest wcale czynnik doustny: jest nim tytoń. Palacz ma dwukrotnie wyższe ryzyko zachorowania, a nawet większe, jeśli jest kobietą.
Zauważono również korelację między rozwojem choroby a przebytą appendektomią (usunięciem wyrostka robaczkowego), chociaż niektórzy badacze podchodzą krytycznie do tych wyników i twierdzą, że mogą istnieć przypadki, w których dana osoba miała już chorobę, ale została błędnie zdiagnozowana.
Diagnozowanie i leczenie
Błędy diagnostyczne nie są rzadkością. Objawy są ewidentne, ale niejednoznaczne. Ponadto różnią się w zależności od nasilenia stanu zapalnego.
Biegunka, utrata masy ciała i ból brzucha to objawy, które niezbyt zawężają listę możliwych chorób. W zależności od przypadku mogą pojawić się inne symptomy: obecność krwi w kale, niedobór żelaza, owrzodzenia jamy ustnej lub gorączka.
Wraz z objawami i historią rodzinną pacjenta, jeśli posiada istotne informacje, nadchodzi decydująca część diagnozy: wizualizacja jelita. Opcje są liczne, od rezonansu magnetycznego jamy brzusznej, po endoskopie i kolonoskopie. Celem jest odróżnienie jej od innych NZJ lub raka jelita grubego, między innymi.
Niestety, obecnie nie ma markerów, które byłyby wystarczająco specyficzne, aby same w sobie pozwoliły na postawienie ostatecznej diagnozy.
Obrazowanie dostarcza nowych danych i jest dowodem rozstrzygającym. W chorobie Leśniowskiego-Crohna występuje wysoki naciek komórek układu odpornościowego. Wewnętrzna architektura jelita jest zmieniona. Krypty jelitowe, gruczoły wyściełające okrężnicę i odbytnicę, są zdezorganizowane i skrócone, z wyraźnym zanikiem.
Komórki Panetha mogą pojawiać się w obszarach tkanki, gdzie normalnie nie występują (metaplazja), co wskazuje na uszkodzenie trwające w czasie.
Nie wystarczy tylko wykryć chorobę, trzeba odkryć jej ciężkość, agresywność, z jaką postępuje, lokalizację i podtyp dla celów leczenia (nie ma na nią lekarstwa).
Tak, choroba Leśniowskiego-Crohna obejmuje w sobie kilka podtypów. Klasyfikacja ta zmienia się w zależności od źródła odniesienia, z różnicami pociągającymi za sobą modyfikacje w leczeniu.
Celem leczenia jest kontrola choroby i, jeśli to możliwe, uniknięcie konieczności przeprowadzenia operacji. Około 30% osób dotkniętych tą chorobą musi przejść operację w ciągu 5 lat od diagnozy.
Chirurgia jest ostatecznością w leczeniu i wiąże się z usunięciem uszkodzonej tkanki jelitowej.
Zanim dojdziemy do tej alternatywy, mamy różne leki. Większość to modulatory układu odpornościowego, zwłaszcza leki anty-TNF. W ostatnich latach włączono przeciwciała przeciwko integrynom i interleukinom, cząsteczkom biorącym udział w odpowiedzi zapalnej.
W konkretnych przypadkach stosuje się również antybiotyki na dodatkowe powikłania wynikające z mikrobioty i ryzyka infekcji (nie zapominajmy, że ściany jelita są uszkodzone i stają się bardziej przepuszczalne dla drobnoustrojów).
Zaleca się również zmiany w diecie. Są pokarmy, których należy unikać, na przykład zaleca się zmniejszenie spożycia błonnika podczas rzutów choroby, ponieważ pobudza on pasaż jelitowy. W takich momentach chcesz dać odpocząć tej części swojego organizmu.
Czy choroba Leśniowskiego-Crohna jest dziedziczna?
Wejdźmy w genetykę. Jeśli ktoś zapyta, czy choroba Leśniowskiego-Crohna jest dziedziczna: nie, nie jest. Ale ryzyko jej rozwoju jest dziedziczne. Z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego dzieje się dokładnie tak samo. Wrzodziejące zapalenie jelita grubego nie jest dziedziczne, ale rodzice mogą przekazać wyższe ryzyko jego rozwoju.
Od 10 do 25% osób, u których krewny pierwszego stopnia cierpi na NZJ, również na nią zapada.
Zauważono większą predyspozycję do rozwoju choroby Crohna u osób pochodzenia żydowskiego aszkenazyjskiego, co wskazuje na predyspozycję genetyczną w tej populacji.
Gen NOD2 w chorobie Leśniowskiego-Crohna jest bardzo godny uwagi. Gen ten koduje informację dla białka NOD2. To wspaniałe, gdy nazwy mają logikę.
Białko NOD2 jest receptorem rozpoznającym wzorce, jest częścią funkcjonowania układu odpornościowego, wykrywając cząsteczki posiadające strukturę muramylodipeptydu. Cząsteczki te zazwyczaj budują ściany bakteryjne.
Osoby posiadające mutacje w obu kopiach genu wykazują od 20 do 40 razy wyższe ryzyko zachorowania na chorobę Leśniowskiego-Crohna. Już jedna nieprawidłowa kopia genu zwiększa ryzyko od 2 do 4 razy.
Dlatego ten i inne geny są wykrywane w analizie genetycznej tellmeGen, aby ocenić predyspozycje genetyczne naszych użytkowników. Mówimy Ci nawet, jakie masz zmutowane kopie!
