Grypa jest ostrą chorobą zakaźną dróg oddechowych wywoływaną przez wirus grypy A lub wirus grypy B. Każdego roku na grypę chorują miliony ludzi. Zazwyczaj powoduje ona łagodny przebieg choroby, ale może być ciężka, a nawet śmiertelna dla osób uznawanych za osoby z grupy ryzyka: osób powyżej 65. roku życia, noworodków i osób z chorobami przewlekłymi. Szacuje się, że odsetek osób zagrożonych zakażeniem grypą w Unii Europejskiej wynosi 49,1% całkowitej populacji. Z tego powodu coroczne szczepienie przeciw grypie jest niezbędne dla niektórych osób.
Kto powinien się zaszczepić?
Zaleca się coroczne szczepienie przeciw grypie osobom powyżej 65. roku życia, kobietom w ciąży oraz osobom mającym bezpośredni kontakt z grupami ryzyka. Ponadto kluczowe jest szczepienie dzieci (powyżej 6. miesiąca życia) i dorosłych cierpiących na choroby przewlekłe, takie jak m.in. astma, cukrzyca, choroby nerek, choroby układu odpornościowego czy otyłość.
Choroby te czasami ujawniają się z opóźnieniem. Za pomocą testu genetycznego można poznać predyspozycje do zapadania na niektóre choroby powstałe w wyniku powikłań poszczepiennych. Tym osobom również zdecydowanie zaleca się coroczne szczepienia.
Genetyczna zmienność wirusa
Jedną z cech grypy jest jej wysoka zdolność przenoszenia się z człowieka na człowieka. Grypa pojawia się przede wszystkim zimą i w sposób epidemiczny, tzn. każdego roku występuje sezon, w którym może dojść do dużej aktywności i cyrkulacji wirusa grypy. Stanowi ona poważny problem zdrowotny, gdyż może powodować powikłania, a czasem nawet śmierć. Wirus grypy wykazuje roczną zapadalność na poziomie 5-10% u dorosłych i 20-30% u dzieci. Wirus grypy A lub B wykazuje dużą zmienność genetyczną. Zmienność ta może być wynikiem dryfu genetycznego, czyli akumulacji mutacji punktowych w genach kodujących białka powierzchniowe wirusa (antygeny powierzchniowe). Zmiany te oznaczają pojawianie się nowych wirusów grypy w każdym sezonie. W konsekwencji szczepionka przeciw grypie jest modyfikowana co roku, aby dostosować ją do szczepów, które według przewidywań będą krążyć w danym sezonie. Inną zmianą, jakiej może ulec wirus grypy, jest wynik wymiany genetycznej między wirusami zwierzęcymi i ludzkimi, co sprawia, że te nowe wirusy mogą przenosić się z człowieka na człowieka. W takim przypadku nowy wirus może doprowadzić do pandemii, charakteryzującej się tym, że dotyka ona ludność na całym świecie, jak na przykład COVID-19, grypa A, grypa hiszpanka czy grypa azjatycka. Dlatego też kluczowe jest promowanie kampanii szczepień, ponieważ zmienność tego wirusa sprawia, że dana osoba może ponownie zachorować na grypę na innym etapie życia w wyniku utraty skuteczności wcześniej wytworzonych przeciwciał.
Czy szczepionka zawiera wirusa?
Ale czym tak naprawdę są szczepionki? Szczepionki to preparaty składające się z czynnika podobnego do mikroorganizmu wywołującego chorobę. Po wprowadzeniu tej osłabionej części (ale niezdolnej do wywołania choroby) do organizmu jednostki, rozpoznaje on ją jako coś obcego i wytwarza przeciwko niej przeciwciała. Dzięki pamięci immunologicznej, gdy dana osoba zetknie się z wirusem, jej odpowiedź immunologiczna będzie znacznie szybsza i skuteczniejsza. Niemniej jednak podanie szczepionek może prowadzić do określonych skutków niepożądanych. Niepożądany odczyn poszczepienny to szkodliwa i niezamierzona reakcja, która może być łagodna, umiarkowana lub ciężka. Szczepionki podawane są osobom zdrowym w celach profilaktycznych, dlatego też kluczowe jest zapewnienie maksymalnego profilu bezpieczeństwa. Ważne jest również poznanie środków ostrożności i przeciwwskazań dla każdej szczepionki, aby uniknąć narażania zdrowia jednostki. Według WHO działania niepożądane klasyfikuje się jako reakcje wywołane szczepieniem, reakcje spowodowane wadami jakości szczepionki (wynikające z jej wewnętrznych cech), reakcje spowodowane błędami w programie szczepień (przechowywanie, transport, przygotowanie lub podanie) oraz reakcje spowodowane lękiem przed samym szczepieniem. Skutki uboczne szczepionki przeciw grypie są zazwyczaj łagodne i w rzeczywistości mogą ustąpić bez pomocy medycznej. Niektóre z najczęstszych reakcji w miejscu wstrzyknięcia to ból, zaczerwienienie i obrzęk (stan zapalny); mogą jednak wystąpić również reakcje ogólnoustrojowe, takie jak gorączka, nudności, bóle mięśni i ból głowy. Co ciekawe, literatura naukowa wskazuje, że działania niepożądane są częstsze u osób młodych niż u starszych, a w szczególności częściej występują u kobiet niż u mężczyzn. Jednak młode kobiety, populacja rasy białej i osoby starsze to grupy najchętniej przyjmujące szczepionkę. W związku z tym interesujące jest poznanie czynników genetycznych związanych ze skutkami ubocznymi szczepionki, ponieważ pozwoliłoby to przewidzieć szkodliwe efekty przed szczepieniem i tym samym spróbować zmniejszyć, w miarę możliwości, ich szkodliwość. W tym kontekście informacje genetyczne możesz uzyskać dzięki analizie genetycznej tellmeGen.
