Padaczka – czy jest dziedziczna?

Padaczka (epilepsja) to zaburzenie czynności mózgu wywołane brakiem równowagi w aktywności elektrycznej neuronów w określonym obszarze mózgu. Aby zapoznać się z wyczerpującymi i szczegółowymi detalami tej patologii, zapraszamy do innego wpisu na blogu, gdzie zagłębiamy się w typy padaczki.

Tutaj skupimy się na pytaniu o dziedziczność padaczki. Skoro dziedziczność danej cechy jest nierozerwalnie związana z jej genetyką, przyjrzyjmy się bliżej podłożu genetycznemu tej choroby.

Przyczyny padaczki: genetyczne i niegenetyczne

Pierwszą rzeczą, którą musimy wyjaśnić, jest to, że nie każda padaczka ma podłoże genetyczne. To szczegół, który należy podkreślić. Padaczka nie jest jedną chorobą, lecz grupą wielu różnorodnych schorzeń, które spełniają podstawowy warunek: nagłe, krótkotrwałe zdarzenia z nadmierną i nieprawidłową aktywnością mózgu. Dlatego w ramach tego terminu znajdujemy różne klasyfikacje i rodzaje napadów padaczkowych.

Jeśli pytamy o przyczyny padaczki, musimy najpierw odróżnić przyczyny genetyczne od niegenetycznych. W wielu przypadkach choroba wynika z uszkodzeń mózgu. Głównymi sprawcami są udary mózgu, guzy mózgu, urazy czaszkowo-mózgowe, spożywanie narkotyków, infekcje mózgu lub niedotlenienie okołoporodowe.

Nawet jeśli u danej osoby występuje predyspozycja genetyczna wyższa niż przeciętna, pierwotnym wyzwalaczem może być czynnik środowiskowy. Nierzadko zdarza się, że pierwszy napad padaczkowy, zwłaszcza u młodych ludzi, występuje po spożyciu substancji psychoaktywnych. Dopiero później, podczas leczenia, okazuje się, że w rodzinie występowały przypadki tej patologii i dana osoba była podatna na jej rozwój. Choć styl życia znacznie przyspieszył pojawianie się objawów, uważa się, że 30-40% przypadków padaczki posiadało wcześniejsze predyspozycje genetyczne. Z tego samego powodu osoba posiadająca krewnych pierwszego stopnia cierpiących na tę chorobę ma ryzyko zachorowania od dwóch do czterech razy wyższe niż średnia.

Podejrzenia bez potwierdzenia przyczyny

Istnieje również rodzaj padaczki zwany padaczką idiopatyczną, w której przyczyny są nieznane. Nie oznacza to, że są one całkowicie tajemnicze – zakłada się, że są wywołane zmianami genetycznymi, ale nie wykryto jeszcze konkretnych anomalii odpowiedzialnych za chorobę. Jej przekazywanie potomstwu również nie następuje według normalnych wzorców chorób dziedzicznych. Osoby te mają mózg o prawidłowej budowie anatomicznej i w większości przypadków nie doszło u nich do żadnego zdarzenia, które mogłoby zadziałać jako wyzwalacz.

Zaobserwowano jednak, że w tych przypadkach brak snu jest dodatkowym czynnikiem ryzyka. Wydaje się, że pacjenci ci mają genetyczną predyspozycję do napadów drgawkowych. Ponadto objawy zazwyczaj ujawniają się wcześnie, w okresie dzieciństwa i adolescencji. Na szczęście większość tych przypadków dobrze reaguje na leczenie, a zdolności intelektualne i poznawcze dotkniętych osób nie ulegają pogorszeniu.

Inną specjalną grupą są padaczki kryptogenne. One również mają nieznane przyczyny, ale w przeciwieństwie do idiopatycznych, wykluczono w nich podłoże genetyczne. W przypadku padaczek kryptogennych winowajcami są prawdopodobnie zmiany histopatologiczne i komórkowe. Uważa się, że u około połowy wszystkich osób ze zdiagnozowaną padaczką na świecie bezpośrednia przyczyna choroby pozostaje nieznana.

Zatem: padaczka jest dziedziczna czy nabyta?

Szczera i krótka odpowiedź na to pytanie brzmi: to zależy od rodzaju padaczki, na którą cierpi pacjent. Stwierdzenie, że „padaczka jest dziedziczna”, jest mało precyzyjne. Padaczka to zaburzenie, które obejmuje patologie o podobnych objawach i skutkach dla mózgu, ale o różnych przyczynach.

Istnieją postacie padaczki o dziedziczeniu autosomalnym dominującym. Jeśli jedno z rodziców jest chore, ryzyko wystąpienia choroby u dzieci wynosi 50%.

• Przykładem jest łagodna rodzinna padaczka noworodkowa (BFNE) – zespół genetyczny z napadami drgawkowymi występującymi już u noworodków. Za chorobę odpowiadają geny KCNQ2 i KCNQ3.

• Autosomalna dominująca padaczka hipermotoryczna związana ze snem (ADNFLE) to kolejna forma. Nazwa bierze się stąd, że chorzy doświadczają mimowolnych skurczów i ruchów podczas snu. Obecnie znanych jest 7 genów zaangażowanych w tę chorobę.

Istnieją również recesywne formy padaczki, które często mają gorsze rokowania niż dominujące.

• Należy do nich choroba Lafora, wynikająca z zaburzeń metabolizmu glikogenu. Tworzą się nierozpuszczalne złogi poliglukozanów, które uszkadzają różne narządy, w tym mózg, wywołując m.in. drgawki. Odpowiedzialne są geny EPM2A lub EPM2B.

• Zespół Unverrichta-Lundborga to inny typ padaczki autosomalnej recesywnej. Pojawia się między 8. a 13. rokiem życia i jest częsty w regionie Bałtyku. W tym przypadku winny jest gen CSTB.

• Kolejną jest padaczka zależna od pirydoksyny, wywołana przez gen ALDH7A1. Jest to jedna z najwcześniej pojawiających się postaci, z drgawkami u niemowląt (niektórzy eksperci spekulują, że mogą one wystąpić nawet przed narodzinami).

W tak szerokim wachlarzu chorób znajdziemy również te powiązane z płcią pacjenta.

• Gen ARX koduje białko regulujące inne geny, niezbędne do dojrzewania organów, w tym mózgu, podczas rozwoju embrionalnego. Gen znajduje się na chromosomie X, powodując padaczkę sprzężoną z tym chromosomem.

• Padaczka PCDH19 (gen PCDH19) to ciekawy przypadek. Gen znajduje się na chromosomie X, ale w przeciwieństwie do powyższego, choroba dotyka głównie dziewczynki, a u chłopców odnotowuje się bardzo mało przypadków.

Padaczki wynikające ze zmian genetycznych, poza konkretnymi przypadkami, charakteryzują się dziedziczeniem niemendlowskim. Mówiąc kolokwialnie: ich dziedziczność jest BARDZO skomplikowana. Dobra wiadomość jest taka, że ryzyko zachorowania tylko dlatego, że krewni są chorzy, jest często znacznie niższe niż w innych chorobach genetycznych. Zła wiadomość: przewidywanie tego ryzyka jest trudniejsze. Kluczowe jest określenie, na którą konkretną padaczkę cierpi pacjent.

Jeśli padaczka nie ma podłoża genetycznego, nie może być odziedziczona. Jeśli pacjent zachorował na skutek zapalenia mózgu, jego dzieci nie mają większego ryzyka zachorowania niż reszta populacji.

Podsumowując, padaczki to grupa zaburzeń mózgu, z których niektóre nie są dziedziczne, inne tak, a te dziedziczne mogą przybierać wszelkie możliwe formy przekazywania genów. W takich przypadkach produkt taki jak analiza genetyczna Advanced od tellmeGen może rzucić nieco światła na sytuację.