Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) to układowa zapalna choroba autoimmunologiczna, która symetrycznie atakuje wiele stawów, wykazując przy tym różnorodne, ogólne i nieswoiste objawy oraz manifestacje pozastawowe.
Charakterystycznym objawem jest przewlekły stan zapalny. Z czasem niszczy on stawy, powodując ich deformację i niepełnosprawność funkcjonalną. Stan zapalny powoduje ponadto sztywność oraz stały ból.
Choroba ta może dotyczyć całego organizmu, lecz wykazuje szczególną preferencję do stawów obwodowych (dłonie, stopy, nadgarstki, barki, łokcie, biodra i kolana). Spośród nich, jej ulubionymi są stawy dłoni i stóp. Obwodowe i małe.
Jak wspomnieliśmy wcześniej, choroba jest symetryczna. Występuje po obu stronach ciała i zazwyczaj objawia się w podobny sposób po obu stronach, postępując w tym samym tempie.
Nie jest to choroba dziedziczna, choć należy do tych chorób niedziedzicznych, przy których trzeba dodać słowo „ale”. Wynika ona zarówno z czynników genetycznych, jak i środowiskowych, ponieważ istnieje predyspozycja genetyczna. Jednak specyficzne przyczyny wywołujące początek choroby są nieznane. Cokolwiek to jest, sprawia, że układ odpornościowy atakuje stawy.
Uszkodzenia powstają głównie w błonie maziowej – błonie znajdującej się w stawach maziowych (tych oddzielonych jamą stawową). Błona ta chroni chrząstkę przed zużyciem i produkuje płyn maziowy (maziowy to słowo dnia), który działa jak smar. Jednak choroba nie jest zbyt wybredna, powodując dodatkowe uszkodzenia chrząstki i kości w danym obszarze.
Jest to patologia oczywista i mało dyskretna, dlatego zazwyczaj diagnozuje się ją szybko na podstawie objawów. W celu potwierdzenia można wykonać zdjęcia rentgenowskie i badania laboratoryjne.
Istnieje ponadto test na obecność czynnika reumatoidalnego – badanie krwi poszukujące konkretnych autoprzeciwciał, które znajdują się u większości osób cierpiących na artretyzm.
Początkowe objawy to stan zapalny (zero niespodzianek), sztywność, wrażliwość, opuchlizna i zaczerwienienie, występujące symetrycznie. Z czasem objawy się pogarszają i pojawiają się w innych stawach.
Wyróżnia się 4 etapy choroby, z których każdy zachowuje i pogarsza cechy poprzedniego:
-
Etap pierwszy: stan zapalny wokół i wewnątrz stawu.
-
Etap drugi: rozpoczynają się uszkodzenia i erozja chrząstki, przy jednoczesnym zmniejszeniu zakresu ruchu w danym obszarze. Stan zapalny jest bardziej widoczny.
-
Etap trzeci: dochodzi do uszkodzeń kości i pojawiają się widoczne deformacje.
-
Etap czwarty: w końcowej fazie stan zapalny maleje, ale maleje również sam staw. Kości zrastają się, chrząstka jest zniszczona, a staw nadal boli przy minimalnej ruchomości.
Uważa się, że 40% osób dotkniętych chorobą cierpi na inne objawy, dodatkowo do problemów ze stawami, takie jak problemy z płucami, sercem lub oczami (z powodu stanów zapalnych), bądź zespół kanału nadgarstka.
Objawy te nie są stałe i stabilne; występują okresy remisji oraz okresy, w których są szczególnie dotkliwe.
Nieznana przyczyna, znane czynniki ryzyka
To, jak się zaczyna, pozostaje sekretem. Istnieje nawet teoria łącząca artretyzm z zapaleniem przyzębia (periodontitis), gdzie również występuje stan zapalny, tym razem o znanych przyczynach. Podejrzewa się, że niektóre z patogennych organizmów biorących udział w zapaleniu przyzębia, konkretnie bakteria Porphyromonas gingivalis, mogą przenikać do organizmu, a nawet docierać do stawów, wywołując tam reakcję autoimmunologiczną.
Dodatkowo, genetyka jednostki, choć sama w sobie nie wywołuje choroby, decyduje o predyspozycji danej osoby do zachorowania. Konkretnie szacuje się, że 40–65% ryzyka wystąpienia reumatoidalnego zapalenia stawów ma podłoże genetyczne.
W powstawanie RZS zaangażowanych jest wiele różnych genów, dlatego uważa się je za chorobę poligeniczną. W przypadku, gdy dana osoba posiada historię rodzinną RZS – co jest kluczowe, by rozstrzygnąć, czy choroba ma komponent genetyczny – uznaje się, że ma ona 3–5 razy większe ryzyko zachorowania niż przeciętny człowiek.
Podobnie jak w innych chorobach autoimmunologicznych, np. stwardnieniu rozsianym, wiele zaangażowanych genów należy do głównego układu zgodności tkankowej. Głównym odpowiedzialnym jest HLA-DR4. Komponent genetyczny wpływa nie tylko na predyspozycję do zachorowania, ale jest również istotny dla ciężkości przebiegu choroby.
Niemniej istnieją inne czynniki ryzyka, które nie są genetyczne. Zaobserwowano, że jednym z czynników środowiskowych najbardziej przyczyniających się do wystąpienia RZS jest palenie tytoniu. Jest ono powiązane zarówno z pojawieniem się choroby, jak i z jej nasileniem. Z tytoniu nigdy nie wynika nic dobrego.
Przyczynić mogą się także niektóre infekcje, hormony żeńskie, stres, otyłość, wiek oraz sposób odżywiania. Mówiąc o hormonach żeńskich – jak to często bywa w przypadku chorób autoimmunologicznych – RZS występuje częściej u kobiet niż u mężczyzn, stanowiąc 70% przypadków, głównie u kobiet powyżej 55. roku życia.
Artretyzm w dzisiejszym społeczeństwie
W 2019 roku szacowano, że na świecie żyje 18 milionów osób z tą chorobą. Wykazuje ona większą zapadalność w krajach uprzemysłowionych, prawdopodobnie ze względu na większą długowieczność i czynniki środowiskowe.
Co ciekawe, w ostatnich latach zachorowalność na tę chorobę rośnie, ale jej ciężkość, wpływ na pogorszenie jakości życia pacjenta oraz śmiertelność ulegają zmniejszeniu.
Mimo braku lekarstwa na tę chorobę, istnieją różne metody leczenia farmakologicznego, które pozwalają złagodzić objawy i opóźnić postęp schorzenia. Ich celem jest redukcja stanu zapalnego, uśmierzenie bólu oraz, ogólnie rzecz biorąc, zapewnienie lepszej jakości życia i większej sprawności funkcjonalnej. Istnieje nawet kategoria leków zwana „lekami modyfikującymi przebieg choroby” (LMPCh), skoncentrowana na modyfikacji układu odpornościowego w ogóle, a stanu zapalnego w szczególności.
Leczenie to nie tylko farmakologia; istnieją różne urządzenia mechaniczne mające na celu wsparcie pacjenta, jak aparaty ortopedyczne. Czasami przeprowadzane są również operacje chirurgiczne polegające na naprawie lub wymianie stawów.
Wreszcie, inną metodą leczenia jest sam styl życia chorego. Po pierwsze – rzucenie palenia i utrzymanie prawidłowej masy ciała przy schorzeniu tej natury. Zaleca się zwiększenie aktywności fizycznej w miarę możliwości; istnieją bezpłatne programy wyjaśniające, jakie ćwiczenia są najlepsze przy tej patologii. My również możemy wyjaśnić Ci kilka kwestii, takich jak Twoja predyspozycja, dzięki naszej analizie genetycznej Advanced.
