Colorectale kanker kan veel zijn, maar het liegt in ieder geval niet over zijn naam. Het is kanker. Het komt voor in de regio van het rectum (de endeldarm) of het colon (de dikke darm). Ook de appendix valt hieronder, maar het colorectale-appendixkanker noemen was waarschijnlijk iets te lang.
Als we huidkanker buiten beschouwing laten, is colorectale kanker wereldwijd de op twee na meest voorkomende kanker bij mannen en de op één na meest voorkomende bij vrouwen. In tegenstelling tot wat de vorige zin doet vermoeden, ligt de incidentie en het sterftecijfer bij mannen hoger.
Wereldwijd ontwikkelen jaarlijks meer dan een miljoen mensen colorectale kanker. In 2010 waren er 715.000 sterfgevallen als gevolg van deze ziekte. Hoewel in landen waar het van oudsher veel voorkwam, zoals de Verenigde Staten, de incidentie is gestabiliseerd of zelfs gedaald, is deze wereldwijd toegenomen en is de gemiddelde leeftijd waarop het ontstaat gedaald.
Kijken we weer naar de Verenigde Staten, dan worden er in 2023 naar verwachting 106.970 nieuwe gevallen van darmkanker en 46.050 gevallen van endeldarmkanker verwacht. Zelfs met een dalende incidentie wordt verwacht dat 4% van de Amerikaanse bevolking op enig moment in hun leven colorectale kanker zal ontwikkelen.
Ondanks deze cijfers is het een relatief te voorkomen vorm van kanker. Er wordt geschat dat bij de helft van de gevallen de levensstijl van de persoon de primaire risicofactor is. Onder de oorzaken vinden we:
Leeftijd. Leeftijd als risicofactor voor kanker? Hebben oudere mensen meer kans om de ziekte te ontwikkelen? Je laat me... sprakeloos.
Geslacht. Niet wat je doet, maar wat je bent. Man zijn verhoogt de incidentie van de ziekte, hoewel de prognose hetzelfde is als bij vrouwen. Er sterven meer mannen dan vrouwen om de eenvoudige reden dat er meer gevallen bij hen voorkomen.
Dieet. Het is logisch dat aangezien een groot deel van wat je eet door de dikke darm en het rectum gaat, de samenstelling ervan belangrijk is voor de ontwikkeling van de pathologie. Veel alcohol drinken en weinig water drinken zijn beide risicofactoren. Een hoge consumptie van bewerkt vlees staat ook op de lijst.
Weinig lichaamsbeweging. Je kont in beweging zetten beschermt de darmen.
Obesitas. Er is een positieve correlatie aangetoond tussen de vetmassa van het lichaam en het risico op colorectale kanker.
Roken. Omdat het voor bijna alles slecht is.
Sommige ziekten. Het meest duidelijke voorbeeld zijn chronische darmontstekingen.
De genen.
Colorectale kanker is niet heel genetisch, maar genetica speelt een rol
Aangezien we het hebben over een ziekte die ontstaat door mutaties in het DNA, zou het voor niemand een verrassing moeten zijn dat genetica een risicofactor is.
Toch weegt dit niet zo zwaar als bij andere complexe ziekten. Slechts 5-25% van de gevallen van colorectale kanker had een belangrijk genetisch risico. De familiegeschiedenis moet worden gecontroleerd, want het hebben van eerstegraads familieleden met de ziekte is een belangrijke risicofactor. De meeste mutaties treden echter incidenteel en onvoorspelbaar op, en zijn niet vanaf de geboorte aanwezig.
Er is een reeks genetische aandoeningen die ook als risicofactor voor kanker worden beschouwd. De bekendste is het Lynch-syndroom. Dit syndroom is een genetische aandoening die autosomaal dominant overerft en het risico op verschillende soorten kanker verhoogt, waarbij darmkanker de belangrijkste is. Deze mensen hebben afwijkingen in genen zoals MLH1 en/of MSH2, die betrokken zijn bij DNA-reparatie.
Een andere gebruikelijke verdachte is familiaire adenomateuze polypose (FAP) en de varianten daarvan. Dit zijn erfelijke ziekten waarbij meestal het APC-gen veranderd is en die ook een autosomaal dominante overerving hebben.
Er bestaat ook MUTYH-geassocieerde polypose, een autosomaal recessieve genetische aandoening waarbij het probleem bij het MUTYH-gen ligt. Dit gen is betrokken bij de reparatie van oxidatieve DNA-schade.
Het risico op kanker bij deze ziekten ligt zo dicht bij de 100% dat we het als een zekerheid kunnen beschouwen. Een aanbevolen behandeling is proctocolectomie, de verwijdering van de VOLLEDIGE DIKKE DARM EN HET RECTUM. Hoe minder je weet over deze operatie en het herstel, hoe beter.
Over het algemeen wordt aangenomen dat bij deze vorm van kanker epigenetische veranderingen vaker voorkomen dan mutaties. De dominante epigenetische veranderingen bij deze pathologie zijn afwijkingen in de expressie van miRNA's, hyper- en hypomethylering en afwijkingen in histonen, wat de expressie van genen (meestal coderend voor eiwitten) wijzigt.
Van beginnende groei tot (soms) de dood
In de normale evolutie begint het in de epitheelcellen van het weefsel, waarbij poliepen worden gevormd. Een van de eerste aangetaste routes bij de mutaties die ontstaan, is vaak de Wnt/β-catenine-signaleringsroute, waarvan de activiteit toeneemt. Andere mutaties volgen daarna.
Deze poliepen, die aanvankelijk goedaardig zijn, ontwikkelen zich tot colorectale kanker. Een van de problemen van deze ziekte is dat de eerdere stadia asymptomatisch zijn. En wanneer er symptomen optreden, zijn de eerste variabel en aspecifiek. Daarom zijn de tumoren bij de diagnose vaak al diep in de darmwand binnengedrongen en/of zijn de regionale lymfeklieren aangetast.
De klassieke test om deze kanker op te sporen is de colonoscopie. Direct gezegd: het is een slangetje met een camera en andere snufjes via je rectum naar binnen schuiven, en dan omhoog. Andere methoden zijn de barium-enema met dubbelcontrast, gebruikt voor röntgenfoto's van de dikke darm, of testen op verborgen bloed in de ontlasting (volledig pijnloos, maar minder zeker).
In 2015 was de 5-jaars overlevingskans voor colorectale kanker 65%. Dit cijfer hangt echter sterk af van of de kanker lokaal blijft of is uitgezaaid naar andere delen van het lichaam.
Een derde van de mensen bij wie de ziekte wordt vastgesteld, sterft eraan.
De behandeling volgt het klassieke protocol voor elke vorm van kanker. Als het in een vroeg stadium wordt ontdekt en gelokaliseerd is, kan het operatief worden verwijderd. Soms wordt er eerst chemotherapie gegeven om de omvang te verkleinen.
Zowel chemotherapie als radiotherapie worden in specifieke omstandigheden gebruikt. Sommige onderzoeken en tests maken nu ook gebruik van immuuntherapiebehandelingen. Dit alles wordt gecombineerd met palliatieve zorg.
Als je je genen wilt controleren om te voorkomen dat colorectale kanker je onverwacht overvalt, kun je dat doen met de Advanced genetische analyse van tellmeGen.
