Genetische aandoeningen worden veroorzaakt door varianten in het DNA. Deze kunnen voor het eerst bij een persoon ontstaan (de novo) of volgens verschillende overervingspatronen van de ouders worden geërfd:
- Autosomaal dominante overerving. Eén kopie van de variant is voldoende om de aandoening te veroorzaken. Mannen en vrouwen worden in gelijke mate getroffen, de aandoening komt vaak in elke generatie voor en elk kind van een aangedane persoon heeft doorgaans 50% kans om de variant te erven.
- Autosomaal recessieve overerving. Er zijn twee pathogene varianten in hetzelfde gen nodig, één in elke kopie. Dit kunnen twee identieke of twee verschillende varianten zijn, die normaal gesproken elk van één ouder afkomstig zijn. Als beide ouders drager zijn, is er bij elke zwangerschap 25% kans dat het kind de aandoening heeft, 50% kans dat het kind drager is zonder symptomen en 25% kans dat het geen van beide varianten erft.
- X-gebonden dominante overerving. De variant bevindt zich op het X-chromosoom en één kopie is voldoende om de aandoening te veroorzaken. Als de moeder is aangedaan, heeft elke zoon of dochter 50% kans om de variant te erven. Als de vader is aangedaan, erven al zijn dochters de variant, maar geen van zijn zonen.
- X-gebonden recessieve overerving. Dit komt veel vaker voor bij mannen, die slechts één X-chromosoom hebben. Vrouwen met één kopie van de variant zijn meestal drager zonder symptomen, hoewel sommigen symptomen kunnen ontwikkelen, doorgaans in milde vorm. Als de moeder draagster is, heeft elke zoon 50% kans om de aandoening te hebben en elke dochter 50% kans om draagster te zijn. Een aangedane vader geeft de variant door aan al zijn dochters, die draagster worden, maar niet aan zijn zonen.
- Mitochondriale overerving. Mitochondriaal DNA wordt uitsluitend van de moeder geërfd. Kinderen van een aangedane moeder kunnen de variant daarom erven, maar kinderen van een aangedane vader niet.
Een belangrijk begrip is penetrantie: het percentage mensen met een bepaalde genetische variant dat de aandoening daadwerkelijk ontwikkelt. Bij onvolledige penetrantie ontwikkelt niet iedereen met de variant de aandoening.